یعنی چه
طریقت چشتیه یکی از سلاسل بزرگ و تأثیرگذار تصوف اسلامی است. این مکتب عرفانی بر پایههای محبت، زهد، سادهزیستی، دوری از قدرت سیاسی، خدمت به خلق و تقرب به خدا از طریق ذکر و سماع استوار است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «طَریقَتِ چِشتیّه» (طَ - ری - قَ - تِ - چِش - تِی - یه) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند «چشتیه» (۵ حرفی) یا «طریقت چشتیه» (۱۰ حرفی) به عنوان پاسخ سلسلههای صوفیه هند و خراسان به کار میروند.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و غربی برای اشاره به این سلسله صوفیانه از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به دلیل عدم وجود حرف «چ»، نام این سلسله معمولاً با حروف «ج» یا «ش» معرب میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل به پیروان و مشایخ این مکتب «خواجگان چشت» یا «چشتیان» نیز گفته میشود که اشاره به خاستگاه جغرافیایی آن دارد.
در قرآن
عبارت «طریقت چشتیه» به دلیل ریشه تاریخی و جغرافیایی در قرآن نیامده است. با این حال، مشایخ این طریقت اصل واژهٔ «طریقت» را مستند به آیاتی نظیر آیه ۱۶ سوره جن («وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ...») میدانند.
نماد چیست
این طریقت با ویژگیهایی همچون رواداری مطلق، پذیرش همگانی بدون تبعیض دینی، ذکر جهری و بهویژه رقص سماع و موسیقی معنوی (قوالی) شناخته میشود. در شبهقاره، رنگ زرد خردلی مایل به نارنجی نیز به عنوان رنگ نمادین خانقاههای آنان رواج دارد.
جمعبندی و توضیح کامل طریقت چشتیه
طریقت چشتیه یکی از اصیلترین و بانفوذترین سلاسل تصوف اسلامی است که خاستگاه اولیه آن شهر «چشت» در نزدیکی هرات افغانستان امروزی بود. این طریقت در قرن دهم میلادی توسط خواجه ابو اسحاق شامی بنیانگذاری شد، اما اوج شکوفایی و گسترش جهانی آن در شبهقاره هند و به دست خواجه معینالدین چشتی رقم خورد و تبدیل به بزرگترین جریان صوفی آن دیار شد.
مشخصه بارز طریقت چشتیه در طول تاریخ، رواداری و صلح کل، خدمت خالصانه به محرومان جامعه بدون در نظر گرفتن مذهب و نژاد، و همچنین دوری گزیدن جدی از سلاطین و اهالی قدرت بوده است. پیروان این مکتب برای پرورش معنوی و ایجاد وجد عرفانی، اهمیت ویژهای به شعر، ذکر جهری و موسیقی توحیدی (که امروزه در قالب قوالی شناخته میشود) میدهند.
بزرگانی همچون بابا فرید، نظامالدین اولیاء و امیرخسرو دهلوی از چهرههای درخشان این سلسله هستند که نقش بسزایی در پیوند فرهنگی میان زبان فارسی، فرهنگ اسلامی و تمدن شبهقاره هند ایفا کردند. خانقاههای چشتیه همواره مرکزی برای آموزشهای اخلاقی و پناهگاهی برای فقرای جامعه بوده است.