معنی
تذهیب در لغت به معنای طلاکاری و زراندود کردن است و در اصطلاح به هنر آراستن صفحات کتابهای خطی، دیوان اشعار و بهویژه قرآن کریم با استفاده از آبطلا، لاجورد و نقوش ظریف هندسی و گیاهی گفته میشود.
یعنی چه
این اصطلاح به فرآیندی اشاره دارد که در آن تذهیبکار با استفاده از قلممو، طرحهای پیچیدهای مانند اسلیمی و ختایی را روی حاشیه صفحات، سرسورهها و کتیبهها ترسیم میکند تا به متن جلوه و قداست بیشتری ببخشد.
مترادف
واژههای فوق همگی به عمل پوشاندن یا تزئین کردن یک سطح با طلا و مواد درخشان اشاره دارند.
متضاد
این واژه به دلیل اینکه اسم یک هنر و صنعت خاص است، متضاد حقیقی و مستقیم در لغات ثبتشده ندارد، اما در فرآیند کتابآرایی در تقابل با سادهنویسی و بیتزئینی قرار میگیرد. (توجه شود که با واژه تهذیب به معنای پاکسازی اشتباه نشود).
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه سه حرفی «ذ هـ ب» گرفته شدهاند که به معنای طلا و فرآیندهای مرتبط با آن است.
ریشه
واژه تذهیب عربی است و مصدر باب تفعیل از ریشه «ذ هـ ب» (به معنی طلا) میباشد که به صورت «ذَهَّبَ» به معنی طلااندود کردن به کار میرود.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «تذهیب» معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای «طلاکاری»، «زراندود کردن» یا «هنر آراستن صفحات قرآن» با تعداد ۵ حرف استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Illumination به طور اختصاصی برای هنر تذهیب نسخههای خطی و کتب مقدس به کار میرود، در حالی که Gilding معنای عام طلاکاری را افاده میکند.
جمعبندی و توضیح کامل تذهیب
تذهیب یکی از اصیلترین و چشمنوازترین هنرهای قدسی و سنتی ایران و جهان اسلام است که ریشه در واژه عربی «ذهب» به معنای طلا دارد. این هنر در واقع فرآیند زراندود کردن، طلاکاری و جلوه بخشیدن به صفحات کتابهای خطی، دیوان اشعار و به ویژه قرآن کریم است که با استفاده از طرحهای ظریف هندسی و نقشمایههای گیاهی نظیر اسلیمی و ختایی انجام میشود.
در فرهنگ و هنر اسلامی، تذهیب فراتر از یک تزئین ساده سلیقهای است و به عنوان نمادی از تجلی نور الهی، کثرت در عین وحدت و نظم کیهانی شناخته میشود. رنگ طلایی به کار رفته در آن مظهر امر قدسی و جاودانگی است و گردش دایرهوار نقوش، حرکت دائمی جهان به سوی خالق را تداعی میکند.
این واژه ۵ حرفی در واژهنامهها با مترادفهایی چون زرکاری و مطلاپوشی شناخته میشود و در زبان انگلیسی معادل Illumination برای آن به کار میرود که به خوبی مفهوم روشناییبخشی و درخشش متن را منتقل میسازد.