یعنی چه
این واژه در اصل به روشی از ترجمه یا نقلقول اشاره دارد که در آن ساختار و واژههای متن اصلی دقیقاً و بدون دخل و تصرف در مفهوم کلی یا روانسازی متن حفظ میشوند. این اصطلاح در کاربرد زبانی دقیقاً نقطهٔ مقابل ترجمهٔ «معنوی»، «آزاد» یا «تفسیری» قرار میگیرد.
تلفظ
هرچند در جستجوهای اینترنتی و به صورت عامیانه این ترکیب به شکل «تحت الفظ» نوشته میشود، اما شکل درست و مکتوب آن با دو حرف لام به صورت «تحتاللفظ» یا «تحتاللفظی» است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، در صورت مواجهه با این پرسش، پاسخ دقیقاً ۷ حرف دارد که به صورت جدانویسی «تحت الفظ» وارد میشود.
به انگلیسی
عبارت Literal translation در زبان انگلیسی دقیقاً معادل اصطلاح ترجمه تحتاللفظی است که به برگردان خطی متن اشاره دارد.
به عربی
با وجود اینکه ریشهٔ کلمات این ترکیب عربی است، خود گویشوران زبان عربی برای رساندن این مفهوم بیشتر از واژه «حرفی» یا عبارت «بالحرف الواحد» استفاده میکنند.
به فارسی
در زبان فارسی سره و روان، به جای استفاده از این ترکیب عربی، میتوان از ترکیبهای رسای «واژهبهواژه»، «کلمهبهکلمه» یا «مرادفِ لفظی» استفاده کرد که دقیقاً همان معنای وفاداری به ساختار ظاهری کلمات را بازگو میکنند.
در قرآن
این عبارت یک اصطلاح قرآنی نیست، اما در علوم قرآنی و تاریخ ترجمه، «ترجمه تحتاللفظی قرآن» یک سبک بسیار مشهور و قدیمی است (مانند بخشی از ترجمه تفسیر طبری) که در آن مترجمان برای حفظ قداست و ساختار دقیق کلام وحی، معادل هر کلمه را دقیقاً در زیر همان لفظ قرار میدادند.
نماد چیست
این کلمه مابازای اسطورهای ندارد؛ اما در تفکر مدرن مظهر پایبندی بیش از حد به ظاهرِ کلام و بیتوجهی به روح، لحن، اصطلاحات و بطن معنایی یک عبارت به شمار میآید و در مقابل مفهوم «تفسیر و معناگرایی» قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل تحت الفظ
واژهٔ «تحت الفظ» که در اصل املای صحیح و استاندارد آن «تحتاللفظ» یا «تحتاللفظی» است، ترکیبی ساخته شده از دو بخش عربی «تحت» (به معنی زیر) و «اللفظ» (به معنی کلمه و سخن) است. وجه تسمیه تاریخی این اصطلاح به سنت متون قدیمی و نسخههای خطی بازمیگردد که در آنها مترجم برای حفظ وفاداری، ترجمهٔ فارسی هر کلمه را دقیقاً در زیرِ همان لفظ عربی یادداشت میکرد.
این واژه امروزه در عرصه زبانشناسی، ترجمه و ادبیات به رویکردی اشاره دارد که در آن جملات به صورت خطی، واژهبهواژه و بدون در نظر گرفتن ساختارهای اصطلاحی، کنایهها یا رواننویسی زبان مقصد برگردانده میشوند. اگرچه این روش برای درک دقیق ساختار متن مبدا (مانند ترجمههای کهن قرآن کریم) کاربرد دارد، اما در ترجمههای مدرن به دلیل ایجاد جمود و از بین بردن سلاست متن، معمولاً نکوهش میشود و در مقابل ترجمه آزاد یا معنوی قرار میگیرد.