یعنی چه
طاعون فتیات در لغت به معنای «طاعونِ دختران جوان / دوشیزگان» است (فتیات جمع فتاة به معنی دختر جوان). در اصطلاح تاریخی، این نام اشاره به یک اپیدمی و همهگیری بسیار شدید و اسرارآمیز طاعون در سالهای ۸۶ یا ۸۷ هجری قمری در دوران خلافت عبدالملک بن مروان دارد. این بیماری به طرز عجیبی در ابتدای شیوع، بهطور اختصاصی جان دختران جوان، زنان و کنیزان را گرفت و سپس به سایر اقشار جامعه سرایت کرد.
تلفظ
این عبارت تاریخی در زبان فارسی معمولاً بهصورت «طاعونِ فِتْیات» (طاعون + فِ تْ یات) یا با ساختار عربی آن یعنی «طاعونُ الفَتَیات» (فَ تَ یات) تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسشهایی نظیر «طاعون دختران جوان در تاریخ اسلام» یا «نام دیگر طاعون اشراف»، کلمه «طاعون فتیات» است که دقیقاً ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تاریخی و پزشکی غربی، از این واقعه خاص تاریخی با عباراتی که معادل دقیق معنای عربی آن هستند یاد میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در منابع تاریخ اسلام و زبان عربی دارد و در کتابهای کهنی مانند المعارف ابنقتیبه و تاریخ ابنکثیر به همین صورت ضبط شده است.
به فارسی
برگردان مستقیم و دقیق این عبارت تاریخی به زبان فارسی، «طاعون دختران» یا «طاعون دوشیزگان» است که به اپیدمی خاص عهد اموی اشاره دارد.
در قرآن
خود ترکیب «طاعون فتیات» یا واژه «طاعون» در متن قرآن کریم ذکر نشده است. با این حال، ریشه واژه دوم (فتی) در قالب کلماتی مانند «فَتًى» (در داستان حضرت یوسف و ابراهیم) و «فِتْیَة» (در وصف اصحاب کهف به معنای جوانان/جوانمردان) در آیات قرآن به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات تاریخی و فرهنگ اسلامی، طاعون فتیات نمادی از «مرگ ناگهانی و بیپناهی انسان در برابر بیماریهای فراگیر» و همچنین «آزمون و عذاب الهی» است. این واقعه به دلیل رفتار بیولوژیکی عجیبش که ابتدا قشر خاصی (زنان و دختران جوان) را هدف قرار داد، در تاریخ پزشکی به عنوان نمونهای از اپیدمیهای اسرارآمیز و گزینشگر شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل طاعون فتیات
«طاعون فتیات» یک اصطلاح پزشکی مدرن یا یک واژه قرآنی نیست، بلکه یک نامگذاری تاریخی و لغوی برای یکی از سهمگینترین و عجیبترین همهگیریهای طاعون در صدر اسلام است. این واقعه در سالهای ۸۶ یا ۸۷ هجری قمری (در دوران خلافت عبدالملک بن مروان و حکمرانی حجاج بن یوسف بر عراق) در مناطقی مانند بصره، واسط، کوفه و شام رخ داد و جان بسیاری از مردم را گرفت.
وجه تسمیه این طاعون به «فتیات» (که در عربی جمع «فتاة» به معنای دختر جوان است)، به رفتار اولیه و شگفتانگیز این بیماری بازمیگردد؛ چرا که در ابتدای شیوع، این بیماری بهطور خاص دوشیزگان، زنان جوان و کنیزان را مبتلا کرد و به کام مرگ کشاند. به همین جهت در متون تاریخی به آن «طاعون العذاری» (طاعون دوشیزگان) و «طاعون النساء» نیز گفتهاند.
نکته تاریخی دیگر این است که این بیماری پس از درگذشت شمار زیادی از زنان و دختران، به طبقات دیگر جامعه سرایت کرد و بسیاری از بزرگان، دانشمندان و اشراف عرب را نیز از پای درآورد؛ به همین خاطر در برخی منابع تاریخی و لغتنامههای کهن (مانند لغتنامه دهخدا) از این رویداد با نام «طاعون اشراف» نیز یاد شده است.