یعنی چه
این اصطلاح برای اشخاص، ابزارها، روشها یا کالاهایی به کار میرود که آزمایش خود را پس داده و اصالت، کیفیت یا وفاداری آنها به اثبات رسیده است. این مفهوم از سنت عیارسنجی طلا با سنگِ مَحَک الگوبرداری شده است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت تفکیکشده شامل واژه اول (مَحَک زَ دِه) و واژه دوم (مُطْ مَ ئِنّ) همراه با واو عطف است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلماتی مانند آزموده، مجرب، موثق و قابل اطمینان کاربرد دارند. خود عبارت «محک زده و مطمئن» دقیقاً دارای ۱۲ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات اصیل مانند Tried and trusted یا Time-tested برای نشان دادن مفهومی که زمان و آزمایش را با موفقیت پشت سر گذاشته، استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از ترکیب واژههای آزموده شده و مورد اعتماد استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای خالص یا ترکیبات جایگزین فارسی آن شامل: آزموده، مجرب، امتحانپسداده، موثق، قابل اطمینان، عیار سنجیده و کارکشته است. متضادهای آن نیز شامل ناآزموده، خام، غیرقابل اعتماد، مشکوک و ارزیابینشده میباشد.
در قرآن
بخش اول یعنی «محک» در قرآن نیامده است. اما بخش دوم یعنی «مطمئن» بارها استفاده شده؛ از جمله در آیه ۲۷ سوره فجر: «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» (ای جان آرامیافته و مطمئن). همچنین مفهوم آزمون و امتحان (ابتلاء) از مفاهیم محوری قرآن است.
جمعبندی و توضیح کامل محک زده و مطمئن
عبارت «محک زده و مطمئن» یک ترکیب وصفی و اصطلاح کاربردی در زبان فارسی است. بخش اول آن از واژه عربی مَحَکّ (سنگِ آزمایش عیار طلا) به همراه «زده» (صفت مفعولی از زدن فارسی) ساخته شده و بخش دوم یعنی «مطمئن» اسم فاعل از ریشه رباعی «طمأن» عربی به معنی آرامیافته است.
این اصطلاح ریشه در نماد فرهنگی «سنگِ مَحَک» (Touchstone) دارد؛ سنگ سیاه و سختی که در عیارسنجی سنتی، طلا را روی آن میکشیدند تا از روی اثر آن به خلوصش پی ببرند. در ادبیات فارسی، این نماد نشاندهنده معیارِ راستیآزمایی و جدا کردن سره از ناسره است، همانطور که حافظ میگوید: «خوش بود گر محک تجربه آید به میان / تا سیه روی شود هر که درو غش باشد».
امروزه این اصطلاح برای هر شخص، کالا یا روشی به کار میرود که از آزمونهای سخت سربلند بیرون آمده و قطعیت، اعتبار و اصالت خود را به طور کامل به اثبات رسانده است.