یعنی چه
این عبارت کنایی و پرکاربرد در زبان فارسی به معنای متلاشی شدن، زیر و زبر شدن، نابود شدن و به آشفتگی و پریشانی شدید دچار شدن (بهویژه در مورد لشکر و سپاه) به کار میرود.
تلفظ
تلفظ فصیح این عبارت «تار و مار شُدَن» است که در محیط محاوره، شعر و روانخوانی، واو عطف معمولاً به صورت ضمه (ُ) بر روی کلمه «تار» قرائت میشود.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، عبارت «تار و مار شدن» دقیقاً دارای ۱۰ حرف (با حذف فضاها: ت-ا-ر-و-م-ا-ر-ش-د-ن) است و معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «شکست کامل نیروها» یا «پخش و پلا شدن سپاه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن و میزان نظامی یا عامیانه بودن کلام، از معادلهای فوق برای رساندن مفهوم فروپاشی انسجام سپاه و فرار آنها استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن بار معنایی کنایه تار و مار شدن، از واژگان ناظر بر تشتت شدید یا عبارات مرتبط با شکستهای کوبنده و ساحق استفاده میشود.
به فارسی
این ترکیب یک اصطلاح اصیل فارسی و از نوع اتباعی (جفتواژه همآوا و تأکیدی) است. واژه «تار» با ریشه اوستایی به معنی آشوب و تاختن پیوند دارد، در حالی که «مار» صرفاً برای تابعیت آوایی و تأکید بر پراکندگی آمده است و ربطی به حیوان مار ندارد. از واژگان همخانواده یا نزدیک معنایی آن میتوان به تاراندن، تفرقه و پراکندگی اشاره کرد.
در قرآن
عبارت «تار و مار شدن» یک تعبیر خالص فارسی است و در متن قرآن وجود ندارد؛ اما مفاهیمی نظیر متفرق شدن و نابودی تام سپاهیان کفر با تعابیری همچون «فَتَفَرَّقُوا» (پس پراکنده شدند) یا تشبیهاتی مانند «هَبَاءً مَنْثُورًا» (گردی پراکنده در هوا) بیان شده است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، این عبارت نمادی است از دست رفتن کامل شیرازه و انسجام یک گروه، متلاشی شدن قدرت نظامی یک سپاه، یا ایجاد تشتت و آشفتگی عمیق ذهنی و اجتماعی به طوری که بازسازی آن ممکن نباشد.
جمعبندی و توضیح کامل تار و مار شدن
عبارت «تار و مار شدن» یکی از اصطلاحات کنایی و اتباعی اصیل در زبان فارسی است که برای توصیف اوج پراکندگی، آشفتگی و شکست کامل به کار میرود. این اصطلاح معمولاً در متون تاریخی و حماسی برای نشان دادن وضعیت لشکری که تمام انسجام خود را از دست داده و متلاشی شده، استفاده میشود.
از نظر ساختاری، هرچند واژه «تار» ریشهای کهن در معنای آشوب و تاختن دارد، ترکیب آن با «مار» صرفاً جنبه تأکیدی و آوایی دارد و ارتباطی با حیوان مار ندارد. این واژه وامواژهای محبوب در زبانهای همسایه مانند ترکی نیز شده است و معادلهای دقیقی در انگلیسی و عربی برای رساندن بار معنایی سنگین آن وجود دارد.