معنی
لحظه در اصل و لغت به معنی یکبار نگاه کردن با گوشهٔ چشم است، اما در کاربرد عام و امروزی به مقدار بسیار کوتاهی از زمان، به اندازهٔ یک چشم بر هم زدن، یک دم یا آنِ بسیار کوتاه گفته میشود.
یعنی چه
عبارت لحظه کنایه از زمان بسیار گذرا و سریع است. وقتی میگوییم «یک لحظه»، منظورمان کوتاهترین مکث یا فرصتی است که درک آن بسیار سریع اتفاق میافتد.
مترادف
واژههای فوق در متون ادبی و عامیانه به عنوان هممعنی لحظه برای نشان دادن کوتاهی زمان به کار میروند.
متضاد
این کلمات در مفهوم زمان بیپایان و نامحدود، در مقابل زمان بسیار کوتاه و گذرا (لحظه) قرار میگیرند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشهٔ عربی «ل ح ظ» مشتق شدهاند و با مفاهیمی چون نگاه، توجه و نظر دادن در ارتباط هستند.
ریشه
این کلمه ریشه در زبان عربی دارد که به عنوان اسم مصدر یا اسم زمان وارد زبان فارسی شده است. اصل واژه به معنی نگاه با گوشه چشم و توجه سریع است که بعدها مفهوم آن توسعه یافته و به زمان بسیار کوتاهی که این نگاه در آن رخ میدهد، اطلاق شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ کلمهای ۴ حرفی برای واژهٔ زمان کوتاه، خود کلمهٔ «لحظه» است؛ هرچند کلمات معادل دیگر نیز بسته به تعداد حروف کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای moment و instant دقیقترین معادلها برای انتقال مفهوم زمان گذرا و بسیار کوتاه هستند.
جمعبندی و توضیح کامل لحظه
واژهٔ «لحظه» با وجود ریشهٔ عربی، به طور کامل در زبان و ادبیات فارسی بومیسازی شده و از ارکان توصیف زمان به شمار میرود. این واژه در اصل به معنای یک نگاه سریع با گوشهٔ چشم بوده، اما در سیر تحول معنایی خود به ملموسترین واحد برای نشان دادن کوتاهترین زمان ممکن، یعنی «یک چشم بر هم زدن» تبدیل شده است.
در فرهنگ و ادبیات عرفانی ما، لحظه یا همان «دم»، جایگاه بسیار ویژهای دارد. شعرا و عارفانی چون حافظ و خیام بارها بر اهمیت غنیمت شمردن لحظهٔ حال تأکید کردهاند؛ چرا که گذشته از دست رفته و آینده نامشخص است و تنها حقیقتِ در دسترس انسان، همین لحظهٔ گذراست که پیونددهندهٔ زمان مادی با ابدیت محسوب میشود.
اگرچه این کلمه با همین لفظ صریح در متن قرآن نیامده، اما مفاهیمی نظیر «کلمح البصر» (مانند چشم بر هم زدن) کاملاً با معنای عرفی و کاربردی لحظه همخوانی دارد و نشاندهندهٔ سرعت وقوع اتفاقات بزرگ و شکنندگی زمان مادی است.