معنی
زحل نام یکی از سیارات منظومهٔ شمسی است که در ردیف ششم از خورشید قرار دارد. این جرم آسمانی گازساز، پس از مشتری بزرگترین سیارهٔ این سامانه بهشمار میرود و به دلیل حلقههای درخشان و گستردهاش در اخترشناسی بسیار مورد توجه است.
یعنی چه
وجه تسمیهٔ این واژه در اخترشناسی کهن، به فاصلهٔ بسیار زیاد این سیاره از زمین و سرعت حرکت کند آن در آسمان شب بازمیگردد که در نظر پیشینیان مانند موجودی دورشونده و عزلتگزین جلوه میکرده است.
مترادف
در زبان فارسی اصیل به این سیاره «کیوان» میگویند و در ادبیات غربی و بینالمللی با نام «ساتورن» شناخته میشود.
متضاد
برای نام خاص سیارات و اجرام آسمانی، متضاد معنایی مستقیم و رایجی در زبان فارسی وجود ندارد.
ریشه
این واژه از ریشهٔ عربی «ز-ح-ل» مشتق شده است که در لغت به معنای دوری گزیدن، کنارهگیری کردن و فاصلهگرفتن است.
تلفظ
این کلمه به صیغهٔ پیشواک با ضمهٔ روی حرف زاء و فتحة روی حرف حاء یعنی (زُ حَ ل) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این پرسش در حالت سه حرفی «زحل» و در حالت پنج حرفی «کیوان» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این سیاره به نام خدای کشاورزی روم باستان، Saturn نامیده میشود.
به عربی
در زبان عربی نیز از همین واژهٔ زحل برای اشاره به این سیاره استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی معادل بینالمللی آن با نگارش Satürn به کار میرود.
به فارسی
برابر اصیل و پارسی این واژه که در ادبیات و نجوم ایرانی قدمت دیرینه دارد، «کیوان» است.
نماد چیست
زحل در اسطورهشناسی رومی نماد خدای زراعت (ساتورن) و در یونان معادل کرونوس (خدای زمان) است. در اختربینی باستان به دلیل نور کدر و حرکت تسبیحی و کندش، آن را مظهر پیرمردی منزوی، مایهٔ نحوست بزرگ (نحس اکبر)، حزن، صبوری و انضباطی سخت میدانستند.
جمعبندی و توضیح کامل زحل
سیارهٔ زحل که در زبان و ادبیات فارسی با نام کیوان شناخته میشود، ششمین سیاره در منظومهٔ شمسی است. این جرم آسمانی شگفتانگیز به خاطر نظام حلقوی منحصربهفرد و گستردهاش گوی سبقت را در زیبایی از دیگر سیارات ربوده است. واژهٔ زحل ریشهای عربی دارد و به معنای دورشونده یا گوشهنشین است؛ این نامگذاری به دلیل فاصلهٔ بسیار زیاد آن از زمین در رصدهای پیشین و سرعت کم حرکتش در آسمان بوده است.
در ادبیات کهن و باورهای اختربینی باستان، زحل جایگاه ویژهای داشته و اغلب به عنوان «نحس اکبر» یا مظهر سختی، انضباط و زمان پیر شناخته میشده است. اگرچه نام زحل به صورت مستقیم در متن قرآن کریم ذکر نشده، اما بسیاری از مفسران، آیات سورهٔ تکویر را که به ستارگان بازگردنده و پنهانشونده اشاره دارد، توصیفی بر رفتار حرکتی سیاراتی همچون زحل با چشم غیرمسلح میدانند.