یعنی چه
خیرگی چشم در اصل به معنای حالت نگاه ثابت، مبهوت ماندن و ناتوانی در پلکزدن یا برگرفتن چشم از چیزی است که معمولاً به دلیل تعجب، ترس، ابهت، بیماری یا مواجهه با نور شدید رخ میدهد. در متون قدیمی گاه به معنای کاهش وضوح، تاری یا ضعف دید نیز به کار رفته است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «خیرگی» (درونمایه سرگشتگی و ایستایی) با کسرهٔ اضافه به کلمهٔ «چشم» ساخته شده است.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این نشانه دقیقاً ۸ حرف دارد. از معادلهای نزدیک دیگر میتوان به خیرهنگاه یا ماتزدگی اشاره کرد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، در روانشناسی و رفتارشناسی از واژگان Staring یا Gaze و در فیزیک نور از Glare استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای حالت زل زدن از تحدیق و برای حالات شدیدتر ناشی از وحشت یا تحیر از تعابیری چون شخوص یا انبهار بهره میبرند.
به فارسی
واژگان جایگزین و برگردانهای اصیل فارسی آن شامل خیرهنگری، ماتماندگی، نگاه ثابت، بهت و تحیر است. ریشهٔ کلمهٔ خیره به زبان فارسی میانه (پهلوی) و واژه tīr بازمیگردد که به معنای تیره، تار و مبهوت بوده است.
در قرآن
این عبارت به صورت فیزیکی در قرآن نیامده، اما مفهوم آن دقیقاً به تصویر کشیده شده است؛ مانند آیه ۷ سوره قیامت: «فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ» (هنگامی که چشم از وحشت خیره شود) و آیه ۴۲ سوره ابراهیم که حالت خیرگی چشم غافلگیرشدگان در رستاخیز را توصیف میکند.
نماد چیست
در ادبیات، نشانهشناسی و روانشناسی، خیرگی چشم نمادی از شوک ناگهانی، وحشت عمیق، تسلیم در برابر ابهت یک پدیده، یا برعکس، تمرکز و غرق شدن کامل در دنیای درون و افکار است.
جمعبندی و توضیح کامل خیرگی چشم
عبارت «خیرگی چشم» در زبان فارسی ترکیبی توصیفی است که حالت ایستایی نگاه و زل زدن بدون پلکزدن را بازگو میکند. این وضعیت میتواند ریشه در عوامل گوناگونی همچون تحیر عمیق، وحشت، مجذوب شدن به یک پدیده یا حتی واکنش فیزیکی چشم به نورهای شدید و آزاردهنده (معادل Glare در انگلیسی) داشته باشد. ریشهٔ این واژه به فارسی میانه میرسد، جایی که «خیره» مفهوم سرگشتگی و تاریکی را با خود حمل میکرده است.
در فرهنگ و ادبیات دینی نیز این حالت، تصویرگر وضعیت انسانها در مواجهه با عظمت یا هول و تکانههای شدید مانند وقایع رستاخیز است که در قرآن کریم با تعابیری همچون شخوص یا بروق بصر به آن اشاره شده است. این اصطلاح در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ ۸ حرفی شناخته میشود.