یعنی چه
سنگ سرمه به تکههای خام یک مادهٔ معدنی براق و تیرهرنگ (معمولاً سولفید آنتیموان یا سنگ سرب/گالنا) گفته میشود. این سنگ را به صورت بسیار نرم و غبارمانند میسایند تا پودری حاصل شود که از آن برای تیره کردن پلکها، آرایش چشم و در طب سنتی برای تقویت بینایی استفاده میشود.
تلفظ
ترکیب واژگانی «سنگ سرمه» در زبان فارسی به صورت [سَ نْ گِ سُ رْ مِ] تلفظ میشود که در آن واژهٔ اول دارای سکون در نون و گاف و واژهٔ دوم دارای ضمه روی سین و سکون روی راء و میم است.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول شرح در متن، پاسخ واژهٔ «سنگ سرمه» دقیقاً دارای ۷ حرف است. بسته به تعداد حروف خواسته شده، کلماتی نظیر «اثمد» (۴ حرف) یا «کحل» (۳ حرف) نیز به عنوان معادلهای رایج آن در جدول به کار میروند.
به انگلیسی
برای اشاره به خودِ کانی و سنگ خام معدنی از عبارات Antimony ore یا Stibnite استفاده میشود، در حالی که واژهٔ Kohl برای محصول آرایشی و پودر آمادهٔ چشم کاربرد دارد.
به عربی
در زبان عربی به سنگ سرمهٔ مرغوب و طبیعی «الإثمد» میگویند. همچنین اصطلاح ترکیبی «حجر الكحل» نیز به طور دقیق به معنای سنگِ سرمه است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای این کانی از ترکیب Sürme taşı استفاده میشود که معادل مستقیمی برای واژهٔ سنگ سرمه است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، سنگ سرمه و سرمه کشیدن نمادی از افزایش بینایی، روشنایی چشم، و کسب بصیرت است. در اشعار کلاسیک، این واژه استعاره از تیرگی جذاب و دلربایی چشم معشوق بوده و در مفاهیم عرفانی، خاکساری و «توتیا کردن خاک پای بزرگان» به عنوان سرمهٔ چشم برای به دست آوردن دید باطنی به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل سنگ سرمه
سنگ سرمه یک کانی معدنی طبیعی و تیرهرنگ، معمولاً از جنس سولفید آنتیموان یا گالنا است که از زمانهای باستان در طب سنتی و آرایش مورد استفاده قرار میگرفته است. این سنگ با سایش فراوان به پودری نرم تبدیل میشود که به عنوان سرمه برای تقویت بینایی و زیبایی چشم کاربرد دارد و در فرهنگ اسلامی نیز استفاده از نوع مرغوب آن یعنی «سنگ اثمد» بسیار توصیه شده است.
از نظر ریشهشناسی، واژهٔ سرمه ریشه در زبان ترکی دارد و به معنای مادهای است که کشیده یا مالیده میشود. این واژه در ادبیات و شعر فارسی جایگاه ویژهای یافته و فراتر از یک ابزار آرایشی، به عنوان نمادی از روشنایی، بصیرت، جاذبهٔ نگاه معشوق و خاکساری عرفانی شناخته میشود.