معنی
واژهٔ قهر در کاربرد امروز زبان فارسی به معنی دلخوری، ترک معاشرت و قطع رابطهٔ دوستانه در برابر آشتی است. با این حال، در معنای اصیل و ریشهای خود به مفهوم خشم، غضب، غلبه یافتن بر کسی و تحت سلطه درآوردن همراه با خواری و شکستن مقاومت طرف مقابل بهکار میرود.
یعنی چه
این واژه دو رویه دارد؛ در بافت اجتماعی و محاورهای فارسی، یعنی شخص به دلیل رنجش یا ناخرسندی، ارتباط خود را با دیگری قطع کند. در بافت متون کهن و مذهبی، یعنی اعمال قدرت مطلق و فرودست ساختن دیگران به گونهای که توان مقاومت نداشته باشند.
مترادف
با توجه به بافت متن، کلماتی مانند خشم و عتاب یا غلبه و چیرگی مترادفهای ریشهای آن هستند و کلماتی چون هجران و جدایی با کاربرد امروزی آن قرابت دارند.
متضاد
در زبان فارسی امروز، اصلیترین متضاد قهر واژهٔ «آشتی» است. در معنای ریشهای و الهی نیز واژههایی مانند لطف، رحمت و مدارا در نقطهٔ مقابل آن قرار میگیرند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشهٔ سه حرفی (ق-ه-ر) مشتق شدهاند و مفاهیمی چون شکستدهنده، بسیار نیرومند، شکستخورده و اجباری را میرسانند.
ریشه
ریشهٔ این واژه عربی کلاسیک است و در زبان مبدأ به معنای غلبه همراه با برتری قدرت و تحت فشار قرار دادن به کار میرفته است. این ماده در قرآن کریم نیز بارها در توصیف قدرت مطلقهٔ الهی (الْقَاهِر، الْقَهَّار) و یا نهی از ستم اخلاقی (فَلَا تَقْهَرْ) استفاده شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح به دنبال کلمهای ۳ حرفی با مفهوم خشم، چیرگی، غلبه یا رویگردانی دوستانه باشد، پاسخ دقیق واژهٔ «قهر» است.
به انگلیسی
برای ترجمه این کلمه باید به بافت آن دقت کرد؛ در فضای دوستانه معادل sulking یا بهانهجویی عاطفی مناسب است، اما در بافت سیاسی، مذهبی و تاریخی واژههایی که نشاندهنده چیرگی و سرکوب هستند به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل قهر
واژهٔ «قهر» نمونهای جالب از کلماتی است که در گذر زمان و با ورود به زبان فارسی، دچار تحول معنایی ظریفی شدهاند. این واژه در ریشهٔ اصیل عربی خود معنایی خشن، مقتدرانه و حاکمیتی دارد که بر غلبهٔ مطلق، سرکوب مقاومت و تسلط بدون چونوچرا دلالت میکند؛ به همین دلیل در قرآن کریم، صفاتی همچون «القهار» برای بیان قدرت بیرقیب خداوند بر تمام موجودات به کار رفته است و در ادبیات کلاسیک نیز مظهر ابهت، خشونت یا دوری از مهر تلقی میشود.
با این حال، در فرهنگ و جامعهٔ فارسیزبان امروزی، این واژه بیشتر در بافت روابط عاطفی و اجتماعی معنا پیدا میکند. قهر در زندگی روزمره به حالت رنجش، دلخوری، روبرگرداندن و قطعِ موقت گفتوگو و معاشرت میان دو دوست، همسر یا اعضای خانواده گفته میشود که رفتار نمادین آن معمولاً با سکوت یا بیاعتنایی همراه است. در واقع فارسیزبانان آن اقتدار و غلبهٔ ریشهای را به یک ابزار دفاعی عاطفی در روابط خود تبدیل کردهاند که تقابل مستقیم آن با واژهٔ «آشتی» شکل میگیرد.