یعنی چه
«ابن جریج» در واقع یک نام خاص تاریخی و رجالی است. «ابن» به معنی فرزند و «جُرَیج» صورت عربیشده و مصغر نام رومی/لاتین «جُرج» (George) یا «جورج» است؛ بنابراین معنای لغوی ترکیب آن «فرزند جُرج یا جرجیس کوچک» میشود. در اصطلاح تاریخ اسلام، این نام متعلق به ابوخالد عبدالملک بن عبدالعزیز بن جریج المکی، فقیه، محدث و مفسر نامدار قرن دوم هجری است.
تلفظ
تلفظ صحیح این نام در زبان عربی و متون تاریخی به صورت «اِبنُ جُرَيْج» (با ضمه جیم و فتح راء) است، هرچند در میان عامه یا در طرح سؤالات جدول گاهی به اشتباه با ح جیمی به صورت «ابن جریح» نوشته میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه با ۷ حرف «ابن جریح» (یا ابن جریج) است. طراحان جدول معمولاً آن را با راهنماهایی چون «محدث مکی قرن دوم»، «نخستین جامع حدیث در مکه» یا «فقیه الحرم» بازشناسی میکنند.
به انگلیسی
در متون آکادمیک و دانشنامههای انگلیسیزبان، این شخصیت تاریخی را به صورت Ibn Jurayj یا Ibn Juraij مکتوب میکنند.
به فارسی
از آنجا که این عبارت یک اسم خاص (علم) برای یک شخصیت تاریخی است، ترجمه تحتاللفظی فارسی آن «پسر جریج» میشود، اما در زبان فارسی دقیقاً به عنوان یک نام رجالی یعنی همان «ابن جریج مکی» به کار میرود.
در قرآن
نام «ابن جریح» یا «ابن جریج» به صورت لفظی در متن قرآن کریم نیامده است. با این حال، او به عنوان یکی از بزرگترین و متقدمترین مفسران تاریخ اسلام شناخته میشود و نظرات و روایات تفسیری او در کتابهای بزرگی مانند تفسیر طبری به وفور نقل شده است. همچنین نباید او را با شخصیت عابدی به نام «جُریح عابد» در روایات بنیاسرائیل اشتباه گرفت.
نماد چیست
او در تاریخ علوم اسلامی و علم رجال، نماد و مظهر «نخستین تدوینکننده رسمی و کتبی دانش و حدیث در مکه» (أول من دون العلم بمكة) و همچنین از طبقه تابعینِ تابعین و اعاظم فقیهان حجاز به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ابن جریح
عبارت «ابن جریح» (که شکل صحیح تاریخی آن ابن جُرَیج است) یک واژه لغوی در زبان فارسی نیست، بلکه یک نام خاص متعلق به یکی از برجستهترین دانشمندان، فقیهان و محدثان تاریخ اسلام در قرن دوم هجری (متوفای ۱۵۰ هـ.ق) است. نام کامل او ابوخالد عبدالملک بن عبدالعزیز است و از آنجا که جد او اصالتی رومی داشته، نام «جریج» که مصغر جُرج یا جورج لاتین است بر روی این خاندان مانده است.
این شخصیت تاریخی در مکه معظمه میزیست و در کتب رجالی و تاریخی اهل سنت به عنوان نخستین کسی شناخته میشود که احادیث نبوی را به صورت کتبی، منظم و دستهبندیشده تدوین کرد. او را با القابی همچون «فقیه الحرم» و «شیخ الحرم» نیز میشناسند و آراء تفسیری وی همواره مورد استناد مفسران بعدی بوده است.
در بازیها و سرگرمیهای فکری مانند جدول کلمات متقاطع، عبارت «ابن جریح» به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی و با راهنماهایی نظیر «محدث مکی» یا «اولین تدوینکننده حدیث در مکه» مطرح میشود و شناخت ابعاد تاریخی آن به حل اینگونه سؤالات کمک شایانی میکند.