یعنی چه
ارتکاز متشرعه به معنای رسوخ و تثبیت یک فهم، باور یا تلقی دینی در اعماق ذهن جامعهٔ متدینان است، بهگونهای که آن موضوع بدون نیاز به استدلالِ مداوم، بدیهی و مفروضالوجود تلقی میشود و منشأ رفتارهای مذهبی آنان میگردد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ عربی ساخته شده و به صورت «اِرتِکازِ مُتَشَرِّعِه» (ertekāz-e motašarrie) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح فقهی و اصولی ۱۲ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی فقهی و حقوقی به زبان انگلیسی، علاوه بر عبارات فوق، از نگارش فنوتیپیک Irtikāz al-Mutasharri'ah نیز استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در زبان عربی و دانش اصول فقه اسلامی دارد.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق آن شامل «شعور ناخودآگاه دینی»، «باور ارثی متشرعان»، «وجدان مشترک دینداران» و «مغروسات ذهنی مؤمنان» است.
نماد چیست
از نظر مفهومی، این واژه نماد یک باور عمیق، محکم و تکاننخورده در اعماق ذهن جامعه است که رفتارهای مذهبی (سیره) از آن تغذیه میکنند؛ مانند ریشه یک درخت کهنسال در خاک یا پایداری یک کوه استوار.
جمعبندی و توضیح کامل ارتکاز متشرعه
اصطلاح «ارتکاز متشرعه» یکی از مفاهیم تخصصی و کلیدی در علم اصول فقه است که میتوان آن را به وجدان جمعی یا شعور ناخودآگاه متدینین تعبیر کرد. این حالت زمانی رخ میدهد که اهل شریعت به دلیل زیست مداوم در محیط دینی، برخی حقایق، احکام یا آداب شرعی را به صورت عمیق و قلبی باور دارند و بر اساس آن عمل میکنند، بدون اینکه لزوماً در هر لحظه نیاز به احضار آیه یا حدیث خاصی داشته باشند.
واژه ارتکاز از ریشه «رکز» به معنی ثبات، استقرار و فرو رفتن چیزی در زمین است و متشرعه به پیروان شریعت اشاره دارد. در فرآیند استنباط احکام، فقها از این ارتکاز و باورِ جاافتاده میان دینداران دورانِ معصومین، به عنوان یک قرینه و حجت محکم برای کشف نظر شریعت استفاده میکنند.
نکته حائز اهمیت این است که ارتکاز متشرعه با «ارتکاز عقلایی» تفاوت دارد؛ ارتکاز عقلایی به فهم ناخودآگاه و مشترک تمام انسانها از جهت عاقل بودن (مثل زشتی ظلم) برمیگردد، در حالی که ارتکاز متشرعه مختص جامعهای است که در بستر فرهنگ، تربیت و احکام اسلامی رشد یافته است.