یعنی چه
چالمه در متون کهن به دو معنی عمده به کار رفته است؛ نخست ظرفی چرمی و بزرگ مانند دلو که درون آن یخ میریختند تا شیشههای شربت و نوشیدنی را خنک نگه دارد، و دوم نوعی عمامه یا دستار مخصوص که در مناطقی مانند هند یا میان برخی دراویش رواج داشته است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت چاِلْمِه (chālme) تلفظ میشود و در برخی گویشها یا ریشههای مرتبط به صورت چَلْمه نیز شنیده شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با راهنمای «ظرف چرمی قدیمی یخ» یا «نوعی عمامه» به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی مطرح میشود.
به انگلیسی
بسته به کاربرد واژه، در معنای ظرف نگهداری یخ از عباراتی نظیر cooler یا ice container و در معنای پوشش سر از واژه Turban استفاده میشود.
به ترکی
این واژه ریشه در زبان ترکی و عثمانی دارد و از مصدر çalmak (به معنی زدن، نواختن یا پیچیدن) مشتق شده است.
به فارسی
برابرهای اصیل یا متداول فارسی این واژه شامل «جایخی»، «یخدان دستی»، «دلو چرمی» (برای ظرف) و «دستار» یا «شالمه» (برای پوشش سر) است.
نماد چیست
در فرهنگ سنتی و اشرافی گذشته، وجود چالمه نشانی از رفاه، مهماننوازی و ابزار نگهداری خنکی بوده است. در معنای دوم نیز نماد پوشش خاص اقلیمی و مذهبی دراویش یا مردم هند به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل چالمه
واژه «چالمه» یک وامواژه با ریشه ترکی و عثمانی است که در زبان فارسی با دو کاربرد و معنای کاملاً متفاوت شناخته میشود. در معنای نخست، به یک ظرف چرمی بزرگ و سنتی اشاره دارد که به عنوان جایخی یا یخچال دستی قدیمی برای خنک کردن شیشههای نوشیدنی استفاده میشده است. این ابزار در گذشته در میان طبقات مرفه برای پذیرایی کاربرد داشته است.
در معنای دوم، چالمه که شکل دیگری از واژه «شالمه» است، به نوعی دستار یا عمامه مخصوص اطلاق میشود که بیشتر در شبهقاره هند یا توسط برخی دراویش بر سر بسته میشده است. این کلمه فاقد همخانواده اصیل در زبان فارسی بوده و در متون دینی یا قرآنی نیز سابقهای ندارد.