معنی
طیار در لغت به معنی کسی یا چیزی است که بسیار پرواز میکند (صیغه مبالغه از ریشه طیر). همچنین به مجاز برای اشاره به اسب تیزرو، کشتیهای سریع قدیمی، و در متون کهن به عنوان زبانه ترازوی دقیق به کار رفته است. امروز در زبان عربی به معنای خلبان استفاده میشود.
یعنی چه
این واژه علاوه بر معنای لغوی پروازکننده، یادآور جعفر بن ابیطالب (برادر امام علی) معروف به جعفر طیار است که در جنگ موته دو دست خود را فدا کرد و طبق روایات، خداوند به او دو بال برای پرواز در بهشت اعطا نمود. از این رو، طیار معنای کنایی پرواز معنوی و پاداش الهی را نیز دارد.
متضاد
کلماتی که مفهوم مخالف طیار (پروازکننده و تیزرو) را رسانده و بر سکون یا عدم توانایی حرکت آسمانی دلالت دارند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه طیار معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «پروازکننده»، «بسیار پروازکننده» یا «لقب جعفر برادر امام علی» به کار میرود و دقیقاً ۴ حرف دارد.
به انگلیسی
بسته به متن و کاربرد مدرن یا کلاسیک، کلمات Pilot برای شغل خلبانی و Flying یا Volant برای مفهوم پروازکننده استفاده میشوند.
به عربی
واژه طیار اصالتاً عربی و صیغه مبالغه بر وزن فعال است که در زبان عربی معاصر دقیقاً به معنای خلبان هواپیما به کار میرود.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل فارسی این واژه شامل کلماتی مانند پرنده، تیزپرواز، چالاک، تیزرو و در نقش امروزی آن «خلبان» یا «هواپو» است.
جمعبندی و توضیح کامل طیار
واژه طیار ریشه در زبان عربی دارد و از نظر لغوی به معنای موجود یا فردی است که بسیار پرواز میکند. در متون کهن فارسی و اشعار کلاسیک، این کلمه علاوه بر معنای پرنده و تیزرو، به عنوان استعارهای برای ترازوی سنجش دقیق و راست نیز به کار میرفته است. در کاربرد مدرن و امروزی در کشورهای عربزبان، این کلمه مستقیماً به معنای خلبان هواپیما استفاده میشود و با واژههایی مثل طیاره (هواپیما) همخانواده است.
علاوه بر جنبههای لغوی، طیار در فرهنگ و تاریخ اسلامی جایگاه نمادین ویژهای دارد. این واژه یادآور ابهت و ایثار جعفر بن ابیطالب، برادر امام علی (ع) است که در جنگ موته دو دست خود را در راه حفظ پرچم اسلام از دست داد و به پاداش این فداکاری، لقب جعفر طیار یا ذوالجناحین (صاحب دو بال) را از پیامبر اکرم (ص) دریافت کرد. از این رو، واژه مذکور نمادی از پرواز معنوی، پاداش الهی و مقام والای شهادت محسوب میشود.
در مجموع، کلمه طیار یک واژه چهارحرفی با باری ترکیبی از مفاهیم کلاسیک (تیزرو و سنجشگر)، مذهبی (شهید بافضیلت) و مدرن (هدایتکننده پرواز) است که در لغتنامهها و جدولهای کلمات متقاطع کاربرد فراوانی دارد.