یعنی چه
«تفسیر شهرستانی» نام رایج یکی از تفاسیر کهن، ارزشمند و نامآور قرآن کریم به زبان عربی است که نام اصلی آن «مَفاتیحُ الأسرار و مَصابیحُ الأبرار» (کلیدهای رازها و چراغهای نیکان) است. این اثر با رویکردی کلامی، اسرارآمیز و باطنی بر پایه احادیث اهل بیت (ع) نگاشته شده و تنها شامل تفسیر سورههای حمد و بقره است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «تَفْسیرِ شَهْرَسْتانی» است که در زبان انگلیسی به صورت [tafsīr-e šahrastānī] آوانگاری میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «تفسیر شهرستانی» است که دقیقاً ۱۳ حرف دارد. نام دیگر این کتاب یعنی «مفاتیح الاسرار» نیز ۱۳ حرفی است.
به انگلیسی
در منابع و متون انگلیسی، از این اثر با عنوان Shahrastani's Commentary on the Quran یا با نام اصلی کتاب به صورت Mafatih al-Asrar یاد میشود.
به عربی
زبان اصلی این کتاب عربی است و در جهان عرب با عنوان «تفسیر الشهرستاني» یا نام کامل «مفاتیح الأسرار ومصابیح الأبرار» شناخته میشود.
به فارسی
عبارت «تفسیر شهرستانی» یک اسم خاص برای یک کتاب است. ترجمه فارسی نام اصلی این اثر (مفاتیح الأسرار و مصابیح الأبرار)، «کلیدهای رازها و چراغهای نیکان» میشود. ریشه واژه تفسیر عربی (ف-س-ر) به معنی پردهبرداری و شهرستانی واژهای منسوب به شهرستان (فارسی) است.
در قرآن
خود ترکیب «تفسیر شهرستانی» در قرآن نیامده است، اما ریشه کلمه اول یعنی «تفسیر» یکبار در قرآن کریم در آیه ۳۳ سوره فرقان به کار رفته است: «وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا».
جمعبندی و توضیح کامل تفسیر شهرستانی
«تفسیر شهرستانی» برخلاف یک واژه عام، یک اسم خاص برای یکی از کتابهای کهن، ارزشمند و نامآور در حوزه علوم قرآنی و کلام اسلامی است. نام اصلی و کامل این کتاب «مَفاتیحُ الأسرار و مَصابیحُ الأبرار» است که توسط دانشمند، فیلسوف و متکلم بزرگ سده ششم هجری، محمد بن عبدالکریم شهرستانی (نویسنده کتاب معروف الملل و النحل) به زبان عربی نگاشته شده است.
این اثر گرانقدر با رویکردی کلامی، اسرارآمیز و باطنی تدوین شده و نویسنده در آن بهره فراوانی از احادیث و معارف اهل بیت (ع) برده است. اگرچه این تفسیر بزرگ متأسفانه به صورت کامل به دست ما نرسیده و تنها شامل تفسیر سوره حمد و سوره بقره است، اما در میان پژوهشگران علوم اسلامی، نمادی از تلاقی تفکر کلامی و نفوذ معارف شیعی در خراسان قدیم به شمار میرود.