یعنی چه
در زبان و فرهنگ عامه فارسی، سگ دله یا سگ حسن دله به سگهای ولگرد و بیصاحبی گفته میشود که برای پیدا کردن غذا مدام پرسه میزنند. این عبارت به صورت کنایی برای اشاره به افراد هرزهگرد، مفتخور، فضول و طماعی به کار میرود که خویشتنداری ندارند، بیهدف سرک میکشند و به دنبال سوءاستفاده یا سورچرانی هستند.
تلفظ
این ترکیب واژگانی در زبان فارسی به صورت کسرۀ اضافه خوانده میشود: سَگِ دَ لَ [Sag-e Dala]
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ عبارت «سگ ولگرد یا کنایه از انسان شکمباره» کلمه پنج حرفی «سگ دله» یا کلمه سه حرفی «دله» است.
به انگلیسی
برای ترجمه این واژه بسته به معنای حقیقی یا کنایی آن از معادلهای فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی اصطلاحات جوال و شره دقیقاً معنای هرزهگردی و حرصِ نهفته در این کلمه را میرسانند.
به ترکی
در ترکی استانبولی تعبیر سگ خیابانی نزدیکترین معادل به معنای ظاهری این واژه است.
نماد چیست
در ادبیات شفاهی و فرهنگ عامه ایران، سگ دله نمادی ملموس از طمع مفرط، بیبندوباری رفتاری، پرسه زدنهای بیهدف و شکمپرستیِ بدون ملاحظه به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل سگ دله
اصطلاح عامیانه و کنایی «سگ دله» (یا سگ حسن دله) از ترکیب دو واژه سگ و دله ساخته شده است. واژه دله در اصل و در ریشههای باستانی زبانهای ایرانی به جانورانی حریص از راسته راسوسانان اطلاق میشد، اما به مرور زمان مجازاً به معنای طماع و شکمباره تغییر یافت. ترکیب این دو واژه با هم، توصیفکننده سگی ولگرد است که برای سیر کردن خود به هر جا سرک میکشد.
این عبارت در تداول روزمره مردم، بیشتر به عنوان یک صفت کنایی منفی برای انسانهای فضول، مفتخور و بیهدفی به کار میرود که مدام در حال هرزهگردی و سوءاستفاده از موقعیتها هستند. اگرچه در برخی گویشهای محلی مانند مازندرانی یا بختیاری این ترکیب کماکان به معنای فیزیکی سگ ماده ولگرد استفاده میشود، اما کاربرد اصلی آن در ادبیات کنایی ایران، اشاره به نماد طمع کورکورانه و هرزگی است.