معنی
در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا و ناظمالاطباء، «لَبا» یا «لِبأ» به معنای نخستین شیری است که پس از زایمان از پستان حیوان یا انسان دوشیده میشود. این شیر غلیظ، زردرنگ و بسیار مقوی است.
یعنی چه
واژه لبا در واقع همان اصطلاح علمی و لغوی برای «آغوز»، «ماک» یا «فله» است. هرچند در برخی منابع به دلیل اشتباهات نگارشی یا کاربردهای محلی ممکن است با کلماتی مثل لباس یا لب اشتباه شود، اما معنای دقیق و اصیل آن شیر اولیه زایمان است.
مترادف
معروفترین مترادفهای این واژه در زبان فارسی آغوز و ماک هستند. در واژهنامههای قدیمی تعابیری مثل فله، کال یا زهک نیز برای آن آمده است. همچنین در صورت فرض خطای املایی، جامه و پوشاک نیز ذکر شدهاند.
متضاد
برای کلمه لبا متضاد مستقیم و رایجی وجود ندارد؛ اما در متون کهن شیری را که پس از روزهای اول زایمان صاف و روان میشود، در مقابل لبا، «فصیح» نامیدهاند.
هم خانواده
از نظر ریشهشناسی عربی، واژههای لَبء و لَبَأَت با آن همخانواده هستند. اگر ریشههای فرعی یا مشتقات احتمالی دیگر را در نظر بگیریم، کلماتی چون لبه، لبیب و لبّ نیز یاد میشوند.
ریشه
ریشه اصلی این واژه عربی بوده و از ماده «ل ب ء» (به معنی دوشیدن نخستین شیر پس از زایمان) گرفته شده و وارد زبان فارسی شده است. البته در مواردی نادر ممکن است صورت تحریفشده یا عامیانه از واژگان فارسی دیگر باشد.
جمله سازی
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، اگر با سوالی مانند «اولین شیر پس از زایمان» یا «نام دیگر آغوز» مواجه شدید، پاسخ دقیق و سه حرفی آن کلمه «لبا» است.
جمعبندی و توضیح کامل لبا
واژه «لبا» (یا لِبأ) در فرهنگ لغتهای معتبر فارسی به اولین شیر پستانداران پس از زایمان اطلاق میشود که در فرهنگ عامه به نامهای آغوز یا ماک شهرت دارد. این ماده سرشار از آنتیبادیها و مواد مغذی حیاتی برای سیستم ایمنی نوزاد است و در طب سنتی نیز به عنوان مادهای فربه کننده و مقوی شناخته میشود.
اگرچه به دلیل تشابهات آوایی و املایی در برخی متون ممکن است لبا با واژههایی مثل لباس یا لبه اشتباه گرفته شود، اما ریشه مستقل آن از ماده عربی «ل ب ء» است. این کلمه امروزه بیشتر در حل جداول کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ کلیدی سه حرفی کاربرد دارد.