یعنی چه
«اشارتکنان» یک ترکیب قیدی یا صفت مرکب در زبان فارسی است که کیفیت و حالت انجام یک کار را توصیف میکند. این واژه به زمانی اشاره دارد که شخص بدون استفاده از کلام و صرفاً با حرکت دادن دست، چشم، ابرو یا سر، مقصود خود را به دیگری منتقل میکند یا چیزی را نشان میدهد. از نظر ساختاری، این کلمه واژهای معمولی و کلاسیک در ادبیات فارسی محسوب میشود.
تلفظ
این واژه از چهار هجا تشکیل شده و به صورت «اِشارَتکُنان» خوانده میشود. واجنویسی استاندارد آن به شکل [ešārat-konān] است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی مانند «در حال اشاره کردن» یا «اشارهکننده در حالت قید»، واژه ۹ حرفی «اشارت کنان» یا «اشاره کنان» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافتار متن، میتوان از معادلهای قیدی یا وجه وصفی افعالی که نشاندهنده اشاره غیرکلامی هستند استفاده کرد.
به فارسی
برگردانها و واژههای همردیفِ اصیل فارسی برای این اصطلاح شامل مواردی چون «اشارهکنان»، «ایماکنان» و عبارتهایی مثل «با دست و چشم فهماندن» است. از متضادهای مفهومی آن نیز میتوان به «تصریحکنان»، «آشکارا» و «شفاهی» اشاره کرد.
نماد چیست
این ترکیب واژهای توصیفی برای حالتِ رفتار است و نماد باستانی یا آیینی مستقلی ندارد؛ اما در بافت متن و ادبیات فارسی، نمادی از ارتباط غیرکلامی، رازداری، حجب، یا انتقال کنایی و غیرمستقیم احساسات و مفاهیم میان افراد به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل اشارت کنان
واژه «اشارتکنان» ترکیبی آمیخته از زبان عربی و فارسی (اشارت + کنان) است. بخش نخست آن یعنی «اشارت» ریشه در مصدر «إشارة» عربی دارد و بخش دوم آن از بن مضارع فعل کردن به همراه «ان» حالیه ساخته شده است که در مجموع حالتی را توصیف میکند که فرد در حال علامت دادن و نشان دادن چیزی با اعضای بدن است. این ساختار ترکیبی دقیقاً مانند واژههای کلاسیک دیگری چون خندان و گریهکنان، کیفیت رفتار فاعل را منعکس میسازد.
در متون کهن و اشعار معروفی همچون بوستان سعدی، این واژه برای توصیف صحنههایی به کار رفته که افراد بدون سخن گفتن و با اشاره دست به یکدیگر پیام میرسانند. اگرچه خود این ترکیب فارسی در متن قرآن مجید وجود ندارد، اما ریشه عربی آن در داستان حضرت مریم (ع) آنجا که برای پاسخ به قوم خود به نوزادش اشاره میکند («فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ»)، با همین مفهوم معنایی پیوند خورده است.