یعنی چه
شاه شاهان عنوانی تاریخی و سیاسی برای فرمانروایی بزرگ یا امپراتور است که قلمرو وسیعی را اداره میکند و حاکمان محلی، ایالتها یا شاهانِ خُرد (مانند ساتراپها در ایران باستان) زیر نظر و تحت فرمان او هستند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «شاه» (با مصوت بلند آ) تشکیل شده که با کسرهٔ اضافه به کلمهٔ جمع «شاهان» متصل میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، عبارت «شاه شاهان» دقیقاً ۸ حرف دارد. از دیگر پاسخهای رایج و هممعنی برای این پرسش میتوان به شاهنشاه، شهنشاه و امپراتور اشاره کرد.
به انگلیسی
معادل مستقیم و کلمه به کلمهٔ این عبارت در زبان انگلیسی King of Kings است و از نظر جایگاه سیاسی معادل واژهٔ Emperor به معنای امپراتور استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معادل مفهومی آن مَلِک الملوک است؛ هرچند در متون اسلامی این نام و مالکیت مطلق (مالک الملک) تنها شایستهٔ خداوند دانسته شده و نامگذاری انسانها به آن در احادیث نهی شده است.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ و تاریخ ایران باستان نماد حاکمیت برتر، یکپارچگی قلمرو و تایید الهی (فره ایزدی) بوده است. در سنگنگارههای تاریخی، شاهِ شاهان با نشانههایی چون دیهیم پادشاهی، عصای بلند سلطنتی و قرارگیری نماد فروهر در بالای سرش به تصویر کشیده میشد که نشاندهندهٔ برتری او بر حاکمان خراجگزار بود.
جمعبندی و توضیح کامل شاه شاهان
عبارت «شاه شاهان» ترجمهٔ مستقیم ترکیب پارسی باستان «خَشایَثیَ خَشایَثیَنام» است که در کتیبههای هخامنشی مانند بیستون برای کوروش و داریوش بزرگ استفاده میشد. این عنوان نشاندهندهٔ ساختار سیاسی امپراتوری در ایران باستان بوده که در آن یک حاکم بزرگ بر چندین شاهِ بومی و محلی فرمانروایی میکرده است.
از نظر لغوی و معنایی، این واژه معادل دقیق کلماتی چون شاهنشاه و امپراتور است. با ورود اسلام به ایران، به دلیل آنکه مالکیت مطلق جهان تنها از آنِ خداوند (مالک الملک) دانسته شد، استفاده از معادل عربی آن یعنی «ملک الملوک» برای حاکمان دنیوی در احادیث و روایات دینی نکوهیده شمرده شد.
امروزه این اصطلاح در متون تاریخی، ادبی و همچنین به عنوان یک کلیدواژهٔ پرکاربرد ۸ حرفی در جدولهای کلمات متقاطع برای اشاره به بالاترین مقام سلطنتی و نماد قدرت مطلق یکپارچه کاربرد دارد.