یعنی چه
این اصطلاح کنایه از انجام دادن عملی بسیار ریسکپذیر، نسنجیده و خطرناک است که موجب تحریک یک دشمن پنهان، آزردن فردی قدرتمند یا ایجاد دردسر بزرگ و کینهجویی میشود؛ بهطوری که عواقب سخت آن فوراً دامنگیر شخص خواهد شد.
تلفظ
تلفظ صحیح و روان این عبارت به صورت «پای بَر دُمِ مار نِهادَن» است که در زبان عامیانه و امروزی بیشتر به صورت «پا روی دم مار گذاشتن» شنیده و تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت به عنوان پاسخ کنایهها و ضربالمثلهای مربوط به خطرپذیری مفرط، ریسک بزرگ یا تحریک فرد خطرناک کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی عبارات متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد؛ اصطلاح 'to poke the bear' دقیقترین معادل مفهومی برای تحریک خطر و 'to play with fire' نشاندهنده ریسک بزرگ است.
به فارسی
از معادلها، مترادفها و عبارات مشابه در زبان فارسی میتوان به «پا روی دم کسی گذاشتن»، «با دم شیر بازی کردن»، «دم شیر خاراندن»، «به استقبال خطر رفتن»، «آتش به خرمن زدن» و «سر به سر کسی گذاشتن» اشاره کرد.
نماد چیست
این عبارت نماد عینی تحریک یک خطر پنهان است. در این تصویرسازی، «مار» نماد دشمن خفته یا خطر پنهان، «دم مار» نماد نقطه حساس و تحریکآمیز و «پا گذاشتن» نماد اقدام نسنجیده و تصمیم عجولانهای است که پیامدهای ویرانگری به همراه دارد.
جمعبندی و توضیح کامل پای بر دم مار نهادن
اصطلاح و کنایه کهن «پای بر دم مار نهادن» ریشه در رفتار طبیعی حیوانات دارد. اگر به طور عمدی یا ناخواسته پا روی دم یک مار فشرده شود، حیوان فوراً واکنش نشان داده و نیش میزند. این تصویر عینی در ادبیات فارسی به عنوان تمثیلی برای رفتارهای نسنجیده استفاده میشود که پیامد خطرناک آن خیلی زود گریبانگیر فرد میشود.
این عبارت در متون ادبی و تعلیمی به عنوان هشداری برای رعایت احتیاط و پرهیز از تنشهای بیمورد با افراد قدرتمند یا دشمنان کینهتوز به کار میرود. امروزه شکل عامیانهتر آن یعنی «پا روی دم کسی گذاشتن» بیشتر در گفتگوهای روزمره شنیده میشود، اما معنا و مفهوم اصیل آن که همان بیدار کردن فتنه و خطر است، کاملاً حفظ شده است.