یعنی چه
این عبارت در اصل به معنای تکان دادن دامن لباس برای پاک کردن یا دور کردن چیزی است، اما در مفهوم کنایی و ادبی به معنای ترک کردن، دل کندن، رویگرداندن و پشت پا زدن به دنیا، شخص یا امری مادی و دنیوی به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب فعلی به صورت «دا مَن اَفْ شان دَن» است که از دو واژهٔ «دامن» و «افشاندن» تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت ۱۱ حرفی به عنوان پاسخ کنایههایی چون «ترک کردن»، «دست شستن از چیزی» یا «رویگردان شدن» شناخته میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم کنایی این اصطلاح در انگلیسی، از افعالی استفاده میشود که نشاندهنده رها کردن ارادی یا رویگردانی است.
به عربی
در زبان عربی اصطلاحاتی که مفهوم اعراض، رهایی و دست کشیدن از چیزی را افاده کنند، به عنوان معادل این واژه قرار میگیرند.
به ترکی
جالب اینجاست که در زبان ترکی اصطلاح عینی «Etek silkmek» (دامن تکاندن) دقیقاً با همین بار معنایی کنایی و به معنی قطع امید یا دست کشیدن از چیزی به کار میرود.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی، دامن افشاندن نماد برجستهٔ استقلال روح، بیاعتنایی به جلوههای فریبنده دنیا، و پاکزیستی است. صوفی یا شاعر با افشاندن دامن خود، گویی گرد و غبار وابستگیهای زمینی را از خود دور میکند.
جمعبندی و توضیح کامل دامن افشاندن
اصطلاح «دامن افشاندن» یکی از کنایات اصیل و زیبای زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در فرهنگ پوشش و رفتارهای فیزیکی گذشته دارد. در حالت مادی، این فعل به معنای تکان دادن لبههای لباس برای ستردن گرد و خاک یا رها کردن محتویات آن است؛ اما در پهنهٔ شعر و نثر پارسی، وجهی کاملاً استعاری و ارزشمند یافته است.
این عبارت در متون ادبی و عرفانی، بیش از هر چیز برای توصیف حالات وارستگی، زهد و پشت پا زدن به مادیات و تعاریف دنیوی به کار میرود. وقتی فردی از اهل جهان یا زخارف دنیا دامن میافشاند، در واقع به یک آزادی درونی و استقلال دست یافته و پیوندهای وابستگی خود را از امور فانی گسسته است. این مفهوم کنایی قرابت بالایی با عباراتی چون دست شستن یا چشمپوشی کردن دارد.