یعنی چه
این واژه از ترکیب اسم تفضیل عربی «أقضی» (به معنی قاضیترین و عادلترین در حکم) و ضمیر متصل «هم» (به معنی آنها) ساخته شده است و در لغت به معنای کسی است که در حکم کردن، فصل خصومت و حل اختلافات میان مردم، از همه ماهرتر، داناتر و شایستهتر است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با سکون قاف، فتح ضاد (همراه با الف مقصوره) و ضم هاء به صورت «أقْضاهُمْ» (aqżāhum) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه دقیقاً ۶ حرف دارد و به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «قاضیتریشان»، «بهترین داور آنها» یا «شایستهترین آنها در داوری» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهومِ تفضیلی در قضاوت، از عباراتی استفاده میشود که نشاندهنده بالاترین سطح کفایت یا عدالت در داوری میان یک گروه است.
به عربی
از آنجا که خودِ واژه اصالتاً عربی است، در زبان عربی معیار برای تبیین و تشریح معنایی آن از ترکیبات مترادفی همچون «أحکمهم فی القضاء» یا «أفصلهم فی الخصومات» استفاده میشود.
به فارسی
در برگردان دقیق به زبان فارسی، مفهوم این کلمه با عبارات ترکیبی مانند «قاضی برتر آنان»، «فصلکنندهترینِ آنها در دعوا» و «تواناترینِ ایشان در صدور حکم قطعی» بیان میشود.
در قرآن
خودِ واژه و ترکیب «أقضاهم» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه ثلاثی آن یعنی «ق ض ی» در قالب افعالی چون «وَقَضَىٰ رَبُّکَ» (و پروردگارت حکم کرد) یا «فَقَضَاهُنَّ» به وفور دیده میشود. شهرت اصلی این کلمه در متون اسلامی به حدیث نبوی مشهور «أقضاکم علیّ» (داناترین شما در قضاوت، علی است) بازمیگردد که در حق حضرت علی (ع) فرمودهاند.
نماد چیست
در فرهنگ، ادبیات و تاریخ مذهبی اسلامی، این کلمه نماد و مظهر ملوکانهٔ عدالت بینقص، بصیرت بالا در کشف حقیقت، اقتدار در فصل خصومت و به طور ویژه، نماد شاخصِ علم قضاوت و داوری بیطرفانه حضرت علی (ع) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل اقضاهم
واژه «اقضاهم» یک ساختار تفضیلی و ترکیبی مشتقشده از ریشه عربی «قضاء» است که وارد ادبیات علمی، فقهی و متون کهن فارسی شده است. این کلمه به معنای کسی است که در میان یک جمع یا گروه، بالاترین درجه دانش، توانایی و عدالت را در امر قضاوت و رفع اختلافات دارا است و حکم او قاطعترین واژه در پایان دادن به دعاوی است.
اگرچه این لفظ با این فرم خاص در آیات قرآن کریم ذکر نشده، اما ریشه بنیادی آن در ادبیات وحیانی جایگاه ویژهای دارد. بیشترین شهرت کلامی این اصطلاح، ریشه در احادیث نبوی و متون تفسیری دارد، جایی که برتری علمی و عملی در دادخواهی و داوری منصفانه مورد ستایش قرار میگیرد.
در مجموع، این واژه ششحرفی علاوه بر کاربردهای لغوی و حل جدول، در اصطلاحات معرفتی اسلامی به عنوان نمادی از داوری ایدهآل، مظهر حقطلبی محض و برترین الگو برای اجرای عدالت و مساوات در جامعه شناخته میشود.