یعنی چه
این اصطلاح ترکیبی در فلسفه و کلام برای توصیف دو مرحله از هستی یک موجود به کار میرود؛ ابتدا شکلگیری و نوپدید شدن آن و سپس استمرار، دوام و جاودانگیاش در بستر زمان.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، عبارت «حدوث و بقا» به عنوان مظهر آغاز و تداوم خلقت شناخته میشود.
به انگلیسی
برای ترجمه تفکیکی، حدوث معادل origination یا coming into existence و بقا معادل persistence یا survival است.
به عربی
هر دو واژه اصالتاً عربی هستند و در متون حکمی عرب به همین صورت ترکیب میشوند.
به فارسی
معادلهای خالص فارسی این ترکیب اصطلاحاتی چون «پیدایش و استمرار»، «نو شدن و جاودانگی» یا «تکون و پایداری» هستند که آغاز و تداوم را میرسانند.
در قرآن
خود این ترکیب به صورت یکجا در قرآن نیامده است، اما ریشههای آن جداگانه بسامد دارند؛ مانند آیه ۵ سوره شعراء که واژه «محدث» را برای نو شدن نزول آیات آورده و آیات ۲۶ و ۲۷ سوره الرحمن («ویبقی وجه ربک») که به بقای ابدی ذات پروردگار در برابر فنای خلق اشاره میکند.
نماد چیست
در تفکر فلسفی و عرفانی، حدوث نماد «آغاز وابستگی هستی به علت» و بقا نماد «دوام فیض الهی در هر لحظه» است. در عرفان نیز سیر از فنا به بقا، نماد رسیدن به حیات معنویِ پایدار پس از محو خودیت مادی است.
جمعبندی و توضیح کامل حدوث و بقا
عبارت «حدوث و بقا» یکی از کلیدیترین اصطلاحات در کلام و فلسفه اسلامی (بهویژه در حکمت متعالیه ملاصدرا) است. این اصطلاح به دو جنبه بنیادین از هستیِ موجودات ممکنالوجود اشاره دارد؛ «حدوث» یعنی پدید آمدن و لباس وجود پوشیدن چیزی که پیشتر نبوده است و «بقا» یعنی تداوم و استمرار این وجود در طول زمان.
در تبیین رابطه جهان با خداوند، این مفهوم ثابت میکند که موجودات جهان نهتنها در لحظه آغازین پیدایش (حدوث) به آفریننده و علت محتاج هستند، بلکه برای ادامه یافتنِ هستی خود (بقا) نیز در هر آن و هر ثانیه به فیض مداوم الهی نیاز دارند. به عبارتی، اگر یک لحظه فیض وجود از عالم قطع شود، کل جهان هستی به نیستی و فنا بدل خواهد شد.